రఘువంశమ్-1.2

శ్లోకః

క్వ సూర్యప్రభవో వంశః క్వ చాల్పవిషయామతిః ।

తితీర్షుర్దుస్తరం మోహాదుడుపేనాస్మి సాగరమ్ ॥1.2॥

పదవిభాగః

క్వ సూర్య-ప్రభవః వంశః క్వ చ అల్ప-విషయా-మతిః । తితీర్షుః దుస్తరం మోహాత్ ఉడుపేన అస్మి సాగరమ్ ॥

అన్వయః

సూర్యప్రభవః వంశః క్వ, అల్పవిషయా (మమ) మతిః చ క్వ? (అహం) మోహాద్ ఉడుపేన దుస్తరం సాగరం తితీర్షుః అస్మి ॥1.2॥

వాచ్యపరివర్తనమ్

సూర్యప్రభవేణ వంశేన క్వ (భూయతే) అల్పవిషయయా (మమ) మత్యా చ క్వ (భూయతే) మయా తితీర్షుణా భూయతే ॥

సరలార్థః

యథా హి కశ్చిత్ మందధీః లఘుతృణాదినిర్మితస్య ప్లవస్య సాహాయ్యేన మహాసాగరతరణే ప్రవర్తతే తథైవ మందబుద్ధిరహమపి క్షుద్రాశయగ్రాహిణో నిజజ్ఞానస్య సాహాయ్యేన సువిస్తృతసూర్యకులవర్ణనే ప్రవృత్తోఽస్మి ॥

తాత్పర్యమ్

సూర్యుడినుంచి ప్రభవించిన వంశము ఎక్కడ, అల్పవిషయాలకు సీమితమైన నా బుద్ధి ఎక్కడ? మూర్ఖత్వం కారణంగా, ఎంతో కష్టపడితేకానీ దాటలేని మహాసముద్రాన్ని (బలహీనమైన) తెప్పనెక్కి దాటాలనుకుంటున్నాను.

(ఉడుపము = ప్లవము, తెప్పమ్రాను)

వ్యాకరణాంశాల కోసం: https://raghuvamsha.wordpress.com/2017/03/04/క్వ-సూర్యప్రభవః-2-1/