రఘువంశమ్-1.3

శ్లోకః

మన్దః కవియశఃప్రార్థీ గమిష్యామ్యపహాస్యతామ్ ।

ప్రాంశులభ్యే ఫలే లోభాదుద్బాహురివ వామనః ॥1.3॥

పదవిభాగః

మన్దః కవి-యశః-ప్రార్థీ గమిష్యామి అపహాస్యతామ్ । ప్రాంశు-లభ్యే ఫలే లోభాత్ ఉద్బాహుః ఇవ వామనః ॥

అన్వయః

మన్దః (తథాపి) కవియశఃప్రార్థీ (సన్ అహం) ప్రాంశులభ్యే ఫలే లోభాద్ ఉద్బాహుః వామనః ఇవ అపహాస్యతాం గమిష్యామి. ॥1.3॥

వాచ్యపరివర్తనమ్

మన్దేన కవియశఃప్రార్థినా (మయా) ప్రాంశులభ్యే ఫలే లోభేన ఉద్బాహునా వామనేన ఇవ అపహాస్యతా గంస్యతే ॥

సరలార్థః

ఉన్నతపురుషలభ్యం ఫలం గ్రహీతుమ్ ఉచ్ఛ్రితహస్తస్య ఖర్వస్య చేష్టా యథా అపహసనీయా భవతి తథైవ మహాకవిలభ్యాం కీర్తిం లబ్ధుం ప్రవృత్తస్య హీనబుద్ధేః మమాపి చేష్టా అపహసనీయా భవిష్యతి. (అహో మే మూఢతా యదహమసమర్థోఽపి మహాకావ్యవిరచనే ప్రవృత్తః.) ॥

తాత్పర్యమ్

మందబుద్ధిని అయినా కవులకు లభించే కీర్తిని కోరుకుంటున్నాను. ఎత్తున వ్రేలాడుతున్న ఫలాలకోసం ఆశ కొద్దీ చేతులు చాచే పొట్టివాడిలా, హేళనకు పాత్రుడనవబోతున్నాను.

కొసరు వివరాలు –

ప్రాంశులభ్యే ఫలే (సతి సప్తమి ప్రయోగం; యే ఫలాని ప్రాంశులభ్యాని తే; ఏ పళ్ళైతే ఎత్తున ఉన్నాయో అవి)