శ్లోకః
విషాదలుప్తప్రతిపత్తివిస్మితం కుమారసైన్యం సపది
స్థితం చ తత్ ।
వసిష్ఠధేనుశ్చ యదృచ్ఛయాగతా శ్రుతప్రభావా దదృశేఽథ నన్దినీ
॥3.40॥
పదవిభాగః
విషాద-లుప్త-ప్రతిపత్తి-విస్మితం కుమార-సైన్యం
సపది స్థితం చ తత్ । వసిష్ఠధేనుః చ యదృచ్ఛయా ఆగతా శ్రుత-ప్రభావా
దదృశే అథ నన్దినీ ॥
అన్వయః
విషాదలుప్తప్రతిపత్తి తత్ కుమారసైన్యం సపది
విస్మితం స్థితం చ, అథ యదృచ్ఛయా ఆగతా శ్రుతప్రభావా
వసిష్ఠధేనుః నన్దినీం చ దదృశే ॥3.40॥
వాచ్యపరివర్తనమ్
తేన కుమారసైన్యేన విషాదలుప్తప్రతిపత్తినా విస్మితేన
స్థితమ్ ఆగతాం శ్రుతప్రభావాం వసిష్ఠధేనుం నన్దినీం (జనాః) దదృశుః ॥
సరలార్థః
యావదేవ రఘుసైనికాః తస్య అశ్వస్య ఆకస్మికతిరోధానాత్
లుప్తచేతనాః విస్మయవిమూఢాః తస్థుః తావదేవ విఖ్యాతప్రతాపా వసిష్ఠహోమధేనుః నన్దినీ
స్వేచ్ఛయా తత్ర ఆజగామ ॥
తాత్పర్యమ్
అశ్వము మాయమయిందన్న విషాదాశ్చర్యాలలో ఏమీ చేయాలో
తెలియని స్థితిలో రఘువు సైన్యము ఉన్నప్పుడు, సుప్రసిద్ధమైన
మహిమ గల వసిష్ఠధేనువు నందిని తనంతకు తానై వచ్చి సాక్షాత్కరించింది.
