రఘువంశమ్- 4.82

శ్లోకః

న ప్రసేహే స రుద్ధార్కమధారావర్షదుర్దినమ్ ।

రథవర్త్మరజోఽప్యస్య కుత ఏవ పతాకినీమ్ ॥4.82॥

పదవిభాగః

న ప్రసేహే స రుద్ధ-అర్కమ్ అధారా-వర్ష-దుర్దినమ్ । రథ-వర్త్మ-రజః అపి అస్య కుత ఏవ పతాకినీమ్ ॥

అన్వయః

సః (ప్రాగ్జ్యోతిషేశ్వరః) అస్య (రఘోః) అధారావర్షదుర్దినం రుద్ధార్కం రథవర్త్మరజః అపి న ప్రసేహే, పతాకినీం (తు) కుత ఏవ (ప్రసేహే) ॥4.82॥

వాచ్యపరివర్తనమ్

తేన అస్య (రఘోః) అధారావర్షదుర్దినం రుద్ధార్కం రథవర్త్మరజః అపి న ప్రసేహే పతాకినీ తు కుత ఏవ (ప్రసేహే) ॥

సరలార్థః

ఘనం మేఘసమూహమివ రవిమణ్డలాచ్ఛాదకం రఘుసైన్యరథోత్థితం ధూలిసమూహం దృష్ట్వైవ ప్రాగ్జ్యోతిషేశ్వరః వ్యాకులోభూత్, రఘుసైన్యేన సహ తస్య సమరః కుతః ॥

తాత్పర్యమ్

రఘువుయొక్క రథములు నడచిన దారిలో రేగిన దుమ్ము మేఘంలాగా సూర్యుడిని కప్పివేసి దుర్దినాన్ని సృష్టించింది. ఆ దుమ్మునే తట్టుకోలేని ప్రాగ్జ్యోతిషపతి  అతడి సైన్యాన్ని ఏవిధంగా తట్టుకోగలడు?

(మేఘచ్ఛన్నేఽహ్ని దుర్దినమ్ – అమరకోశం – పగలు మేఘావృతమైనప్పుడు దుర్దినము అంటారు)