శ్లోకః
వార్షికం సఞ్జహారేన్ద్రో ధనుర్జైత్రం
రఘుర్దధౌ ।
ప్రజార్థసాధనే తౌ హి
పర్యాయోద్యతకార్ముకౌ ॥4.16॥
పదవిభాగః
వార్షికం సఞ్జహార ఇన్ద్రః ధనుః జైత్రం
రఘుః దధౌ । ప్రజా-అర్థ-సాధనే తౌ హి పర్యాయ-ఉద్యత-కార్ముకౌ
॥
అన్వయః
ఇన్ద్రః వార్షికం ధనుః సఞ్జహార, రఘుః జైత్రం (ధనుః) దధౌ, హి తౌ (ఇన్ద్రరఘూ)
ప్రజార్థసాధనే పర్యాయోద్యతకార్ముకౌ (ఆస్తామ్) ॥4.16॥
వాచ్యపరివర్తనమ్
ఇన్ద్రేణ వార్షికం ధనుః సఞ్జహే, రఘుణా జైత్రం (ధనుః) దధే, హి తాభ్యాం ప్రజార్థసాధనే
పర్యాయోద్యతకార్ముకాభ్యాం (అభూయత) ॥
సరలార్థః
శరది ఇన్ద్రః స్వకీయం దివ్యం ధనుః
అపసారితవాన్, రఘుః దిగ్విజయాయ స్వకీయం జయశీలం ధనుః ప్రకటీచకార యతః తౌ
క్రమేణ స్వంస్వం ధనుః ఉద్యమ్య లోకహితవ్రతం విదధాతే ॥
తాత్పర్యమ్
శరదృతువు వచ్చింది. వానలు
ఆగిపోయిన సూచనగా ఇంద్రుడు తన ధనుస్సును దించాడు. రఘువు తన ధనుస్సును ధరించాడు.
ప్రజాక్షేమము కొరకే వారిద్దరూ ఒకరి తరువాత ఒకరు ధనుర్ధారులవుతారు కదా.