రఘువంశమ్- 4.16

శ్లోకః

వార్షికం సఞ్జహారేన్ద్రో ధనుర్జైత్రం రఘుర్దధౌ ।

ప్రజార్థసాధనే తౌ హి పర్యాయోద్యతకార్ముకౌ ॥4.16॥

పదవిభాగః

వార్షికం సఞ్జహార ఇన్ద్రః ధనుః జైత్రం రఘుః దధౌ । ప్రజా-అర్థ-సాధనే తౌ హి పర్యాయ-ఉద్యత-కార్ముకౌ ॥

అన్వయః

ఇన్ద్రః వార్షికం ధనుః సఞ్జహార, రఘుః జైత్రం (ధనుః) దధౌ, హి తౌ (ఇన్ద్రరఘూ) ప్రజార్థసాధనే పర్యాయోద్యతకార్ముకౌ (ఆస్తామ్)  ॥4.16॥

వాచ్యపరివర్తనమ్

ఇన్ద్రేణ వార్షికం ధనుః సఞ్జహే, రఘుణా జైత్రం (ధనుః) దధే, హి తాభ్యాం ప్రజార్థసాధనే పర్యాయోద్యతకార్ముకాభ్యాం (అభూయత) ॥

సరలార్థః

శరది ఇన్ద్రః స్వకీయం దివ్యం ధనుః అపసారితవాన్, రఘుః దిగ్విజయాయ స్వకీయం జయశీలం ధనుః ప్రకటీచకార యతః తౌ క్రమేణ స్వంస్వం ధనుః ఉద్యమ్య లోకహితవ్రతం విదధాతే ॥

తాత్పర్యమ్

శరదృతువు వచ్చింది. వానలు ఆగిపోయిన సూచనగా ఇంద్రుడు తన ధనుస్సును దించాడు. రఘువు తన ధనుస్సును ధరించాడు. ప్రజాక్షేమము కొరకే వారిద్దరూ ఒకరి తరువాత ఒకరు ధనుర్ధారులవుతారు కదా.