రఘువంశమ్- 4.40

శ్లోకః

ప్రతిజగ్రాహ కాలిఙ్గస్తమస్త్రైర్గజసాధనః ।

పక్షచ్ఛేదోద్యతం శక్రం శిలావర్షీవ పర్వతః ॥4.40॥

పదవిభాగః

ప్రతిజగ్రాహ కాలిఙ్గః తమ్ అస్త్రైః గజ-సాధనః । పక్షః-ఛేద-ఉద్యతం శక్రం శిలా-వర్షీ ఇవ పర్వతః ॥

అన్వయః

గజసాధనః కాలిఙ్గః అస్త్రైః తం రఘుమ్, శిలావర్షీ పర్వతః పక్షచ్ఛేదోద్యతం శక్రమ్ ఇవ ప్రతిజగ్రాహ ॥4.40॥

వాచ్యపరివర్తనమ్

శిలావర్షిణా పర్వతేన పక్షచ్ఛేదోద్యతః శక్రః ఇవ, గజసాధనేన కాలిఙ్గేవ అస్త్రైః సః (రఘుః) ప్రతిజగృహే ॥

సరలార్థః

యథా గిరిః పక్షచ్ఛేదోద్యతం పురన్దరం శిలావర్షేణ ప్రతిరురోధ, తథా గజారూఢః కలిఙ్గనాథః అపి ఉద్యతాయుధం రఘుమ్ అస్త్రవర్షేణ ప్రతిజగ్రాహే ॥

తాత్పర్యమ్

ఇంద్రుడు తన రెక్కలను నరకరాగా పర్వతము అతడిని శిలావర్షంతో ఎదుర్కొన్నట్లు, గజసైన్యసంపన్నుడైన కళింగరాజు రఘువును తన అస్త్రాలతో ఎదుర్కొన్నాడు.