రఘువంశమ్- 4.60

శ్లోకః

పారసీకాంస్తతో జేతుం ప్రతస్థే స్థలవర్త్మనా ॥

ఇంద్రియాఖ్యానివ రిపూంస్తత్త్వజ్ఞానేన సంయమీ ॥4.60॥

పదవిభాగః

పారసీకాన్ తతః జేతుం ప్రతస్థే స్థల-వర్త్మనా । ఇన్ద్రియ-ఆఖ్యాన్ ఇవ రిపూన్ తత్త్వ-జ్ఞానేన సంయమీ ॥

అన్వయః

తతః (స రఘుః) సంయమీ తత్త్వజ్ఞానేన ఇన్ద్రియాఖ్యాన్ రిపూన్ (జేతుమ్) ఇవ, స్థలవర్త్మనా పారసీకాన్ జేతుం ప్రతస్థే ॥4.60॥

వాచ్యపరివర్తనమ్

తతః (తేన రఘుణా), సంయమినా తత్త్వజ్ఞానేన ఇన్ద్రియాఖ్యాన్ రిపూన్ (జేతుమ్) ఇవ స్థలవర్త్మనా పారసీకాన్ జేతుం ప్రతస్థే ॥

సరలార్థః

యథా హి నియమీ కామాదీన్ మహాశత్రూన్ జేతుం జ్ఞానోపాయేన ప్రవర్తతే, తథా రఘురపి బలిష్ఠాన్ పారసీకాన్ యవనాన్ జేతుం స్థలమార్గేణ జగామ ॥

తాత్పర్యమ్

యోగి తత్త్వజ్ఞానము అనే మార్గము గుండా  ఇంద్రియములనే శత్రువులను జయించడానికి బయలుదేరినట్లు రఘువు పారసీకులను గెలిచేందుకు, భూమార్గంలో ప్రయాణించాడు.