రఘువంశమ్- 4.31

శ్లోకః

మరుపృష్ఠాన్యుదమ్భాంసి నావ్యాః సుప్రతరా నదీః ।

విపినాని ప్రకాశాని శక్తిమత్త్వాచ్చకార సః ॥4.31॥

పదవిభాగః

మరుపృష్ఠాని ఉద్-అమ్భాంసి నావ్యాః సుప్రతరా నదీః । విపినాని ప్రకాశాని శక్తిమత్త్వాత్ చకార సః ॥

అన్వయః

సః (రఘుః) శక్తిమత్త్వాత్ మరుపృష్ఠాని ఉదమ్భాంసి, నదీః నావ్యాః సుప్రతరాః, విపినాని ప్రకాశాని చకార ॥4.31॥

వాచ్యపరివర్తనమ్

తేన (రఘుణా) శక్తిమత్త్వాత్ నద్యః నావ్యాః సుప్రతారాః, మరుపృష్ఠాని ఉదమ్భాంసి,  విపినాని ప్రకాశాని చక్రిరే ॥

సరలార్థః

తస్య రఘోః ప్రతాపాత్ మరుదేశాదపి సలిలముదతిష్ఠత్, అగాధజలాః నద్యశ్చ సుఖేన తరణయోగ్యా బభూవుః, సుదుర్గమాణి వనాని సుగమనాని సమభూవన్ ॥

తాత్పర్యమ్

అతడు తన ప్రతాపముతో (సామర్థ్యముతో) ఎడారులను నీటి ఊటలుగా మార్చాడు, నౌకలతో దాటవలసిన నదులను సులభముగా దాటగలిగినవిగా  చేసాడు. అడవులను బయళ్ళుగా మార్చాడు.

(ఎడారులను, నదులను, అడవులను దాటుతూ వెళ్ళేందుకు సైన్యానికి కావలసిన సౌకర్యాలను సమకూర్చాడు అని భావం.)