శ్లోకః
మాన్యః స మే స్థావరజఙ్గమానాం
సర్గస్థితిప్రత్యవహారహేతుః ।
గురోరపీదం ధనమాహితాగ్నేర్నశ్యత్
పురస్తాదనుపేక్షణీయమ్ ॥2.44॥
పదవిభాగః
మాన్యః స మే స్థావర-జఙ్గమానాం సర్గ-స్థితి-ప్రత్యవహార-హేతుః । గురోః అపి ఇదం ధనమ్ ఆహిత-అగ్నేః నశ్యత్
పురస్తాత్ అనుపేక్షణీయమ్ ॥
అన్వయః
స్థావరజఙ్గమానాం సర్గస్థితిప్రత్యవహారహేతుః సః
(భూతేశ్వరః) మే మాన్యః (అస్తి) । ఆహితాగ్నేః గురోః అపి ఇదం (గోరూప) ధనం పురస్తాత్ నశ్యత్
అనుపేక్షణీయమ్ (అస్తి) ॥2.44॥
వాచ్యపరివర్తనమ్
స్థావరజఙ్గమానాం సర్గస్థితిప్రత్యవహారహేతునా తేన మే
మన్యేన (భూయతే) ఆహితాగ్నేః గురోః అపి అనేన ధనేన పురస్తాత్ నశ్యతా అనుపేక్షణీయేన
(భూయతే) ॥
సరలార్థః
జడచేతనామ్ ఉత్పత్తిప్రలయసంహారహేతుః స శివః మే
మాననీయః । ఆహితాగ్నేః గురోః వసిష్ఠస్య అపి అగ్రే నశ్యద్ ఇదం గోరూపధనమ్ అనుపేక్షణీయమ్ ॥
తాత్పర్యమ్
(దిలీపుడు సింహముతో) “చరాచరప్రాణుల
సృష్టిస్థితిలయలకు కారకుడైన అతడు (శివుడు) నాకు మాననీయుడు. (అయితే) యజ్ఞకర్త అయిన
(నా) గురువు యొక్క (గోరూపములొని) ఈ ధనము నా కళ్ళముందుగా నశించడాన్ని నేను
ఉపేక్షించకూడదు.”
