రఘువంశమ్-2.44

శ్లోకః

మాన్యః స మే స్థావరజఙ్గమానాం సర్గస్థితిప్రత్యవహారహేతుః ।

గురోరపీదం ధనమాహితాగ్నేర్నశ్యత్ పురస్తాదనుపేక్షణీయమ్ ॥2.44॥

పదవిభాగః

మాన్యః స మే స్థావర-జఙ్గమానాం సర్గ-స్థితి-ప్రత్యవహార-హేతుః । గురోః అపి ఇదం ధనమ్ ఆహిత-అగ్నేః నశ్యత్ పురస్తాత్ అనుపేక్షణీయమ్ ॥

అన్వయః

స్థావరజఙ్గమానాం సర్గస్థితిప్రత్యవహారహేతుః సః (భూతేశ్వరః) మే మాన్యః (అస్తి) । ఆహితాగ్నేః గురోః అపి ఇదం (గోరూప) ధనం పురస్తాత్ నశ్యత్ అనుపేక్షణీయమ్ (అస్తి) ॥2.44॥

వాచ్యపరివర్తనమ్

స్థావరజఙ్గమానాం సర్గస్థితిప్రత్యవహారహేతునా తేన మే మన్యేన (భూయతే) ఆహితాగ్నేః గురోః అపి అనేన ధనేన పురస్తాత్ నశ్యతా అనుపేక్షణీయేన (భూయతే) ॥

సరలార్థః

జడచేతనామ్ ఉత్పత్తిప్రలయసంహారహేతుః స శివః మే మాననీయః । ఆహితాగ్నేః గురోః వసిష్ఠస్య అపి అగ్రే నశ్యద్ ఇదం గోరూపధనమ్ అనుపేక్షణీయమ్ ॥

తాత్పర్యమ్

(దిలీపుడు సింహముతో) “చరాచరప్రాణుల సృష్టిస్థితిలయలకు కారకుడైన అతడు (శివుడు) నాకు మాననీయుడు. (అయితే) యజ్ఞకర్త అయిన (నా) గురువు యొక్క (గోరూపములొని) ఈ ధనము నా కళ్ళముందుగా నశించడాన్ని నేను ఉపేక్షించకూడదు.”