రఘువంశమ్-3.36

శ్లోకః

నరేన్ద్రమూలాయతనాదనన్తరం తదాస్పదం శ్రీర్యువరాజసంజ్ఞితమ్ ।

అగచ్ఛదంశేన గుణాభిలాషిణీ నవావతారం కమలాదివోత్పలం ॥3.36॥

పదవిభాగః

నరేన్ద్ర-మూలాయతనాత్ అనన్తరం తత్-ఆస్పదం శ్రీః యువరాజ-సంజ్ఞితమ్ । అగచ్ఛత్ అశేన గుణ-అభిలాషిణీ నవ-అవతారం కమలాత్ ఇవ ఉవోత్పలం ॥

అన్వయః

గుణాభిలాపిణీ శ్రీః నరేన్ద్రమూలాయతనాద్ అనన్తరం యువరాజ-సంజ్ఞితం తదాస్పదమ్ అంశేన కమలాత్ నవావతారం ఉత్పలం ఇవ అగచ్ఛత్ ॥3.36॥

వాచ్యపరివర్తనమ్

గుణాభిలాషిణ్యా శ్రియా నరేన్ద్రమూలాయతనాద్ అనన్తరం యువరాజ-సంజ్ఞితం తదాస్పదమ్ అంశేన కమలాత్ నవావతారం ఉత్పలం ఇవ అగమ్యత ॥

సరలార్థః

యథా లక్ష్మీః జీర్ణపత్రం పద్మం పరిహరన్తీ నవోద్భూతం కమలం క్రమేణ ఆశ్రయతే, తథా రాజలక్ష్మీః వృద్ధం మహారాజం దిలీపం త్యక్త్వా తత్సన్నిహితం యువరాజం రఘుం క్రమేణ ఆశ్రయతే స్మ ॥

తాత్పర్యమ్

ఉదయమున వికసించి ఆ తరువాత వాడుతూ వస్తున్న తామరపూవును వదిలిపెట్టి కమలద్యుతి (పద్మశ్రీ) సాయంత్రవేళలో అప్పుడే వికసిస్తున్న కలువపూవును చేరినట్లు, గుణములను అభిలషించునట్టి శ్రీ (రాజ్యలక్ష్మి) దిలీపుడనే మూలస్థానమునుంచి కదలి అతడి అంశయైన రఘువులోనికి చేరింది