రఘువంశమ్-2.55

శ్లోకః

సేయం స్వదేహార్పణనిష్క్రయేణ న్యాయ్యా మయా మోచయితుం భవత్తః ।

న పారణా స్యాద్విహతాతవైవం భవేదలుప్తశ్చ మునేః క్రియార్థః ॥2.55॥

పదవిభాగః

సా ఇయం స్వ-దేహ-అర్పణ-నిష్క్రయేణ న్యాయ్యా మయా మోచయితుం భవత్తః । న పారణా స్యాత్ విహతా తవ ఏవం భవేత్ అలుప్తః చ మునేః క్రియా-అర్థః ॥

అన్వయః

మయా స్వదేహార్పణనిష్క్రయేణ సా ఇయం (గౌ) భవత్తః మోచయితుం న్యాయ్యా అస్తి । ఏవమ్ (అమునా ప్రకారేణ) ఇవ తవ పారణా విహతా న స్యాత్, మునేః క్రియార్థః చ అలుప్తః భవేత్ ॥2.55॥

వాచ్యపరివర్తనమ్

మయా స్వదేహార్పణనిష్క్రయేణ తయా అనయా (గవా) భవత్తః మోచయితుం న్యాయ్యా (భూయతే). ఏవం తవ పారణాయా విహతయా న భూయేత, మునేః క్రియార్థేన చ అలుప్తేన భూయేత ॥

సరలార్థః

సేయం ధేనుః మయా స్వదేహదానవినిమయేన త్వత్తః మోచయితుం న్యాయ్యా. ఏవం కృతే సతి తవ పారణా విహతా న స్యాద్ వసిష్ఠస్య హోమాదిప్రయోజనం చ అలుప్తం భవేత్॥

తాత్పర్యమ్

(దిలీపుడు సింహముతో) “అట్టి ఈ గోవును నా శరీరమును నీకు అర్పించి నీ నుంచి విడిపించడం సరైనదే. ఆవిధంగా నీ భోజనమునకు భంగము వాటిల్లదు, (అంతే కాక) వసిష్ఠమహర్షి యొక్క హోమాదిక్రియలకు లోపము వాటిల్లదు.”