రఘువంశమ్-2.69

శ్లోకః

స నన్దినీస్తన్యమనిన్దితాత్మా సద్వత్సలో వత్సహుతావశేషం ।

పపౌ వసిష్ఠేన కృతాభ్యనుజ్ఞః శుభ్రం యశో మూర్తమివాతితృష్ణః ॥2.69॥

పదవిభాగః

స నన్దినీ-స్తన్యమ్ అనిన్దిత-ఆత్మా సత్-వత్సలః వత్స-హుత-అవశేషం । పపౌ వసిష్ఠేన కృత-అభ్యనుజ్ఞః శుభ్రం యశః మూర్తమ్ ఇవ అతి-తృష్ణః ॥

అన్వయః

అనిన్దితాత్మా సద్వత్సలః సః (భూపతిః) వసిష్ఠేన కృతాభ్యనుజ్ఞః అతితృష్ణః (ఇవ) వత్సహుతావశేషమ్, నన్దినీస్తన్యం మూర్తిం శుభ్రం యశ ఇవ పపౌ ॥2.69॥

వాచ్యపరివర్తనమ్

అనిన్దితాత్మనా సద్వత్సలేన తేన వసిష్ఠేన కృతాభ్యనుజ్ఞేన అతితృష్ణేన (ఇవ) వత్సహుతావశేషం నన్దినీస్తన్యం మూర్తం శుభ్రం యశః ఇవ పపే ॥

సరలార్థః

ప్రశంసితాత్మా సాధువత్సలః నృపః వసిష్ఠస్య ఆజ్ఞామ్ అవాప్య వత్సపానస్య హవనస్య చ అవశిష్టం ధేనోః దుగ్ధం మూర్తిమత్ శుభ్రం యశ ఇవ అతితృష్ణః సన్పపౌ ॥

తాత్పర్యమ్

దోషరహితుడు, సజ్జనుల పట్ల వాత్సల్యాన్ని కలిగియున్నవాడు అయిన అతడు, దూడకు, హోమక్రియల కొరకు వినియోగించబడ్డాక మిగిలిన నందిని పాలను, వసిష్ఠుడి అనుమతితో, ఎంతో దాహము గొన్నవాడివలె తాగాడు. రూపుగట్టిన నిర్మలమైన కీర్తివలె ఉన్నవట ఆ పాలు.