రఘువంశమ్-3.52

శ్లోకః

స ఏవముక్త్వా మఘవన్తమున్ముఖః కరిష్యమాణః సశరం శరాసనమ్ ।

అతిష్ఠదాలీఢవిశేషశోభినా వపుఃప్రకర్షేణ విడమ్బితేశ్వరః ॥3.52॥

పదవిభాగః

సః ఏవమ్ ఉక్త్వా మఘవన్తమ్ ఉన్ముఖః కరిష్యమాణః సశరం శర-ఆసనమ్ । అతిష్ఠత్ ఆలీఢ-విశేష-శోభినా వపుః-ప్రకర్షేణ విడమ్బిత-ఈశ్వరః ॥

అన్వయః

ఉన్ముఖః (రఘుః) మఘవన్తమ్ ఏవం ఉక్త్వా శరాసనం సశరం కరిష్యమాణః, ఆలీఢ విశేషశోభినా వపుఃప్రకర్షేణ, విడమ్బితేశ్వరః (సన్) అతిష్ఠత్ ॥3.52॥

వాచ్యపరివర్తనమ్

ఉన్ముఖేన, శరాసనం సశరం కరిష్యమాణేన, ఆలీఢవిశేషశోభినా వపుఃప్రకర్షేణ, విడమ్బితేశ్వరేణ తేన మఘవన్తమ్ ఏవమ్ ఉక్త్వా అస్థీయత ॥

సరలార్థః

రఘుః ఊర్ధ్వదృష్టిః సన్ పురన్దరం తథా అభిధాయ దక్షిణం పాదమ్ అగ్రతః కృత్వా వామం చ పశ్చాదాకృష్య, ధనుషి శరస్సన్ధానం కృత్వా యుద్ధార్థీ తస్థౌ, తదానీం రఘుః మహాదేవ ఇవ దదృశే ॥

తాత్పర్యమ్

రఘువు ఇంద్రునితో ఈ విధముగా పలికి తల యెత్తి వింట బాణమును తొడిగి ఆలీఢపాదము అనే భంగిమలో ఎంతో ప్రకాశిస్తూ ఉన్న శరీరముతో శివుని వలె నిలిచాడు.

[కేశవపంతుల వారి వ్యాఖ్య నుంచి: “ధనుర్ధరులు యుద్ధమునందు నిలుచు స్థానభేదములు: “వైశాఖము, మండలము, సమపదము, ఆలీఢము, ప్రత్యాలీఢము” అని ఐదు విధములు. ఆలీఢము అనగా నొకకాలు వెనుకకు, ఒకకాలు ముందునకు పెట్టి నిలుచుండుట.”]