రఘువంశమ్-3.16

శ్లోకః

జనాయ శుద్ధాన్తచరాయ శంసతే కుమారజన్మామృతసమ్మితాక్షరమ్ ।

అదేయమాసీత్త్రయమేవ భూపతేః శశిప్రభం ఛత్రముభే చ చామరే ॥3.16॥

పదవిభాగః

జనాయ శుద్ధాన్త-చరాయ శంసతే కుమార-జన్మ-అమృత-సమ్మిత-అక్షరమ్ । అదేయమ్ ఆసీత్ త్రయమ్ ఏవ భూ-పతేః శశి-ప్రభం ఛత్రమ్ ఉభే చ చామరే ॥

అన్వయః

కుమారజన్మ (ఇతి) అమృతసమ్మితాక్షరం శంసతే శుద్ధాన్తచరాయ జనాయ భూపతేః త్రయమ్ ఏవ అదేయం ఆసీత్, శశిప్రభం ఛత్రమ్ (అదేయమ్ ఆసీత్) ఉభే చామరే చ (అదేయే ఆస్తామ్) ॥3.16॥

వాచ్యపరివర్తనమ్

శుద్ధాన్తచరాయ కుమారజన్మ అమృతసమ్మితాక్షరం శంసతే జనాయ భూపతేః త్రయేణ ఏవ అదేయేన అభూయత, శశిప్రభేణ ఛత్రేణ (అదేయేన అభూయత), ఉభాభ్యాం చామరాభ్యాం చ (అదేయేభ్యాం అభూయత) ॥

సరలార్థః

యదా విశ్వస్తః పరిచారకః ఆగత్య కుమారజన్మవార్తాం రాజ్ఞే న్యవేదయత్,తదా రాజా అమృతమివ వచనమాకర్ణ్య ఆత్మనః సర్వాణ్యేవ భూషణాని తస్మై ప్రాదాత్, కేవలమత్యుజ్జ్వలం రాజచ్ఛత్రం చామరద్వయం చ అదేయతయా తస్మై న దదౌ ॥

తాత్పర్యమ్

“కుమారుడు జన్మించాడు” అని అమృతసమానమైన అక్షరాలను తనతో పలికిన అంతఃపురపరిజనులకు రాజు (రాజచిహ్నములు కనుక) ఇవ్వకూడనివైన ఛత్రచామరములను తక్క మిగిలిన ఆభరణాలనన్నింటినీ బహుమానంగా ఇచ్చివేసాడు.