రఘువంశమ్-2.74

శ్లోకః

పురన్దరశ్రీః పురముత్పతాకం ప్రవిశ్య పౌరైరభినన్ద్యమానః ।

భుజే భుజఙ్గేన్ద్రసమానసారే భూయః స భూమేర్ధురమాససఞ్జ ॥2.74॥

పదవిభాగః

పురన్దర-శ్రీః పురమ్ ఉత్-పతాకం ప్రవిశ్య పౌరైః అభినన్ద్యమానః । భుజే భుజఙ్గ-ఇన్ద్ర-సమాన-సారే భూయః స భూమేః ధురమ్ ఆససఞ్జ ॥

అన్వయః

పురన్దరశ్రీః పౌరైః అభినంద్యమానః సః (నృపః) ఉత్పతాకం పురం ప్రవిశ్య, భుజఙ్గేన్ద్రసమానసారే భుజే భూమేః ధురం భూయః ఆససఞ్జ ॥2.74॥

వాచ్యపరివర్తనమ్

పురన్దరశ్రియా పౌరైః అభినన్ద్యమానేన తేన, ఉత్పతాకం పురం ప్రవిశ్య, భుజఙ్గేన్ద్రసమానసారే భుజే భూమేః ధూః భూయః ఆససఞ్జ ॥

సరలార్థః

శక్రతుల్యలక్ష్మీకః స రాజా ప్రజాభిః ప్రసాదితః సన్నుచ్ఛ్రిత-ధ్వజం-పురం ప్రవిశ్య శేషతుల్యబలే భుజే పునరపి పృథివ్యాః ధురం ధృతవాన్ ॥

తాత్పర్యమ్

ఇంద్రుడితో సమానమైన సంపద గల ఆ రాజు పౌరుల (స్వాగతము) చేత సంతుష్టపరచబడి, జెండాలు ఎగరవేయబడ్డ నగరంలోనికి ప్రవేశించి, ఆదిశేషుడి బలానికి సమానమైన బలము గల తన భుజస్కంధాలపై మళ్ళీ తన రాజ్య (భూ) భారాన్ని మోపుకున్నాడు.

[రాజు నగరంలో ఉన్నప్పుడు ఇళ్ళ పై జెండాలు ఎగురవేయడం, నగరం నుంచి బయటకు వెళ్ళినప్పుడు అవనతం చేయడం అప్పటి పద్ధతి అట.

ఆశ్రమానికి వెళ్ళేముందు రాజ్యభారాన్ని తన మంత్రులకు అప్పజెప్పాడు – “తేన ధూర్జగతో గుర్వీ సచివేషు నిచిక్షేపే” (1.34)]