రఘువంశమ్-3.55

శ్లోకః

హరేః కుమారోఽపి కుమారవిక్రమః సురద్విపాస్ఫాలనకర్కశాఙ్గులౌ ।

భుజే శచీపత్రవిశేషకాఙ్కితే స్వనామచిహ్నం నిచఖాన సాయకమ్ ॥3.55॥

పదవిభాగః

హరేః కుమారః అపి కుమార-విక్రమః సుర-ద్విప-ఆస్ఫాలన-కర్కశ-అఙ్గులౌ । భుజే శచీ-పత్రవిశేషక-అఙ్కితే స్వ-నామ-చిహ్నం నిచఖాన సాయకమ్ ॥

అన్వయః

కుమారవిక్రమః కుమారః (రఘుః) అపి, సురద్విపాస్ఫాలనకర్కశాఙ్గులౌ శచీపత్రవిశేషకాఙ్కితే, హరేః భుజే, స్వనామచిహ్నం సాయకం నిచఖాన ॥3.55॥

వాచ్యపరివర్తనమ్

కుమారవిక్రమేణ కుమారేణ అపి, సురద్విపాస్ఫాలనకర్కశాఙ్గులౌ శచీపత్రవిశేషకాఙ్కితే హరేః భుజే, స్వనామచిహ్నః సాయకః నిచఖ్నే ॥

సరలార్థః

యత్ర ఇన్ద్రాణీ స్నేహేన కుఙ్కుమాదిభిః మనోహరాః పత్రలేఖాః విన్యస్తవతీ ఐరావతస్య ఆస్ఫాలనేన కర్కశాఙ్గులౌ ఇన్ద్రస్య తత్ర వాహౌ స్కన్దతుల్యపరాక్రమం రఘురపి స్వనామాఙ్కితతశరం నిఖాతవాన్ ॥

తాత్పర్యమ్

పరాక్రమములో కుమారస్వామితో పోల్చదగినవాడైన రఘువు, ఐరావతమును చరచి చరచి మొద్దుబారిన వేళ్ళు కలిగినదీ, శచీదేవియొక్క చెంపలపైనుండే మకరికాది చిత్రరచనల మరకలు అంటియున్నదీ అయిన ఇంద్రుడి భుజమున తన పేరు చెక్కి ఉన్న బాణాన్ని నాటాడు.