రఘువంశమ్-3.37

శ్లోకః

విభావసుః సారథినేవ వాయునా ఘనవ్యపాయేన గభస్తిమానివ ।

బభూవ తేనాతితరాం సుదుఃసహః కటప్రభేదేన కరీవ పార్థివః ॥3.37॥

పదవిభాగః

విభావసుః సారథినా ఇవ వాయునా ఘన-వ్యపాయేన గభస్తిమాన్ ఇవ । బభూవ తేన అతితరాం సుదుఃసహః కట-ప్రభేదేన కరీ ఇవ పార్థివః ॥

అన్వయః

సారథినా వాయునా విభావసుః ఇవ ఘనవ్యపాయేన గభస్తిమాన్ ఇవ, కటప్రభేదేన కరీ ఇవ, పార్థివః తేన అతితరాం సుదుఃసహః బభూవ ॥3.37॥

వాచ్యపరివర్తనమ్

విభావసునా ఇవ; గభస్తిమతా ఇవ కరిణా ఇవ పార్థివేన సుదుఃసహేన బభూవే ॥

సరలార్థః

అగ్నిర్యథా వాయోః సాహాయ్యేన, రవిః యథా గతమేఘస్య శరత్కాలస్య సాహాయ్యేన, కరీ యథా ఉన్మాదకరస్య గణ్డనిర్గతమదజలస్య సాహాయ్యేన దుఃసహతరో జాయతే, తథా దిలీపోపి రఘోః సాహాయ్యేన ససారే సర్వథా దుఃసహతరో జాతః ॥

తాత్పర్యమ్

వాయువు సహాయంతో అగ్నివలె, మబ్బులు తొలగిన శరత్కాలము చేత సహాయము చేయబడిన సూర్యుడివలె, గండస్థలమునుంచి స్రవించే మదజలముతోనున్న ఏనుగు వలె రఘువు యొక్క సహాయంతో దిలీపుడు (శత్రువులకు) మహాదుస్సహముగా అయ్యాడు.