శ్లోకః
త్వచం స మేధ్యాం పరిధాయ రౌరవీమశిక్షతాస్త్రం
పితురేవ మన్త్రవత్ ।
న కేవలం తద్గురురేకపార్థివః
క్షితావభూదేకధనుర్ధరోఽపి సః ॥3.31॥
పదవిభాగః
త్వచం స మేధ్యాం పరిధాయ రౌరవీమ్ అశిక్షత-అస్త్రం పితుః ఏవ మన్త్రవత్ । న కేవలం తత్ గురుః ఏక-పార్థివః
క్షితౌ అభూత్ ఏక-ధనుర్ధరః అపి సః ॥
అన్వయః
స (రఘుః) మేధ్యాం రౌరవీం త్వచం పరిధాయ పితుః ఏవ మన్త్రవత్, అస్త్రం అశిక్షత. తద్ గురుః క్షితౌ కేవలం ఏకపార్థివః న
(అభూత్) (కిం తు) సః ఏకధనుర్ధరః అపి అభూత్ ॥3.31॥
వాచ్యపరివర్తనమ్
తేన మేధ్యాం రౌరవీం త్వచం పరిధాయ, పితుః ఏవ మన్త్రవత్ అస్త్రాన్ అశిక్ష్యత, తద్గురుణా క్షితౌ కేవలం ఏకపార్థివేన న (అభూయత) తేన
ఏకధనుర్ధరేణ అపి అభూయత ॥
సరలార్థః
స రాజా సంసారే యథా ఏకః చక్రవర్తీ బభూవ తథా
అద్వితీయః ధనుర్వేదపండితోఽప్యాసీత్. అతః స్వయమేవ స్వపుత్రం ధనుర్వేదమధ్యాపయామాస, సోఽపి కుమారః మృగచర్మం పరిధాయ సరహస్యం దివ్యాస్త్రసమూహం
యథావిధి అధికృతవాన్ ॥
తాత్పర్యమ్
అతడు (రఘువు) రురుమృగం అనబడే నల్లని జింకయొక్క
శుభ్రమైన చర్మాన్ని ధరించి తండ్రివలెనే అస్త్రవిద్యను నేర్చుకున్నాడు. అతని తండ్రి
కేవలము అద్వితీయుడైన రాజు మాత్రమే కాదు, అద్వితీయుడైన
విలుకాడు కూడా.
(రఘువుకు ధనుర్విద్యను దిలీపుడే నేర్పాడు అని భావము).
