రఘువంశమ్-2.35

శ్లోకః

కైలాసగౌరం వృషమారురుక్షోః పాదార్పణానుగ్రహపూతపృష్ఠమ్ ।

అవేహి మాం కిఙ్కరమష్టమూర్తేః కుమ్భోదరం నామ నికుమ్భమిత్రమ్ ॥2.35॥

పదవిభాగః

కైలాసగౌరం వృషమ్ ఆరురుక్షోః పాద-అర్పణ-అనుగ్రహ-పూత-పృష్ఠమ్ । అవేహి మాం కిఙ్కరమ్ అష్ట-మూర్తేః కుమ్భోదరం నామ నికుమ్భ-మిత్రమ్ ॥

అన్వయః

కైలాసగౌరం వృషమ్ ఆరురుక్షోః అష్టమూర్తేః పదార్పణానుగ్రహపూతపృష్ఠం కుమ్భోదరం నామ నికుమ్భమిత్రం మాం కిఙ్కరం (త్వమ్) అవేహి ॥2.35॥

వాచ్యపరివర్తనమ్

పాదార్పణానుగ్రహపూతపృష్ఠః కిఙ్కరః అహం కుమ్భోదరో నామ నికుమ్భమిత్రం (త్వయా)అవేయై ॥

సరలార్థః

రాజన్, త్వం మాం నికుమ్భమిత్రం కుమ్భోదరం నామ ధూర్జటేః కింకరమ్ అవేహి, యదా శివః కైలాసమివ శుభ్రవర్ణం వృషమ్ ఆరోఢుమ్ ఇచ్ఛతి తదా మత్ పృష్టోపరి చరణం నిధాయ వృషమారోహతి ॥

తాత్పర్యమ్

(సింహం దిలీపుడితో అంటున్న మాటలు) “ఓ రాజా, కైలాసపర్వతము వంటి తెలుపును కలిగిన ఎద్దును (నందిని) అధిరోహించేటప్పుడు, అష్టమూర్తి (శివుడు) తన పాదమును మోపుట చేత పవిత్రమైన వీపును గలవాడనని, నికుంభుడి మిత్రుడనైన కుంభోదరుడను నేనని తెలిసికొనుము.”

[ఆం.ప్ర.సాహిత్య అకాడమీ ముద్రణ నుంచి -

1. నికుంభుడు సుప్రసిద్ధ శివకింకరుడు, కుమారస్వామి భటుడు

2. శివుని అష్టమూర్తులు (శరీరములు): పృథ్వి, జలము, తేజస్సు, వాయువు, ఆకాశము, సూర్యుడు, చంద్రుడు, యజ్ఞము చేసిన సోమయాజి.]