రఘువంశమ్-2.38

శ్లోకః

తదాప్రభృత్యేవ వనద్విపానాం త్రాసార్థమస్మిన్నహమద్రికుక్షౌ ।

వ్యాపారితః శూలభృతా విధాయ సింహత్వమఙ్కాగతసత్త్వవృత్తి ॥2.38॥

పదవిభాగః

తదా-ప్రభృతి ఏవ వన-ద్విపానాం త్రాసా-అర్థమ్ అస్మిన్-అహమ్-అద్రి-కుక్షౌ । వ్యాపారితః శూలభృతా విధాయ సింహత్వమ్ అఙ్క-ఆగత-సత్త్వవృత్తి ॥

అన్వయః

తదాప్రభృతి ఏవ వనద్విపానాం త్రాసార్థం శూలభృతా అఙ్కాగతసత్త్వవృత్తి సింహత్వం విధాయ అహం అస్మిన్ అద్రికుక్షౌ వ్యాపారితః ॥2.38॥

వాచ్యపరివర్తనమ్

తదాప్రభృతి ఏవ వనద్విపానాం త్రాసార్థం శూలభృత్ అఙ్కాగతసత్త్వవృత్తి సింహత్వం విధాయ, అహం అస్మిన్ అద్రికుక్షౌ వ్యాపారితవాన్ ॥

సరలార్థః

తదాలోచ్య శివేన వనహస్తినాం త్రాసార్థమ్ అహమ్ అస్మిన్ గహ్వరే సమీపాగతజీవభోజనం సింహత్వం విధాయ నియుక్తః ॥

తాత్పర్యమ్

(సింహము దిలీపుడితో తన వృత్తాంతం చెప్పడం) “ఆనాటినుంచి శూలభృత్ (శివుడు) అడవి ఏనుగులకు బెదురుగా ఉండేందుకు నన్ను ఈ కొండగుహలో నియుక్తుడిని చేసి సమీపములోనికి వచ్చిన ప్రాణులను మాత్రమే భుజించే సింహముగానే ఉండాలని (ఆహారార్థమైనా వేటాడకూడదని) (నియమం) విధించాడు.”