రఘువంశమ్-2.23

శ్లోకః

గురోః సదారస్య నిపీడ్య పాదా సమాప్య సాన్ధ్యం చ విధిం దిలీపః ।

దోహావసానే పునరేవ దోగ్ధ్రీం భేజే భుజోచ్ఛిన్నరిపుర్నిషణ్ణామ్ ॥2.23॥

పదవిభాగః

గురోః స-దారస్య నిపీడ్య పాదాః సమాప్య సాన్ధ్యం చ విధిం దిలీపః । దోహ-అవసానే పునః ఏవ దోగ్ధ్రీం భేజే భుజ-ఉచ్ఛిన్న-రిపుః నిషణ్ణాం ॥

అన్వయః

భుజోచ్ఛిన్నరిపుః దిలీపః సదారస్య గురోః పాదౌ నిపీడ్య సాన్ధ్యం విధిం చ సమాప్య, దోహావసానే నిషణ్ణాం దోగ్ధ్రీం (ధేనుం) పునః ఏవ భేజే ॥2.23॥

వాచ్యపరివర్తనమ్

భుజోచ్ఛిన్నరిపుణా దిలీపేన సదారస్య గురోః పాదౌ నిపీడ్య సాన్ధ్యం విధిం చ సమాప్య దోహావసానే నిషణ్ణా దోగ్ధ్రీ పునః ఏవ భేజే ॥

సరలార్థః

అరిక్షయకర్తా దిలీపః ఆశ్రమం సమాగత్య పూర్వం వసిష్ఠం అరున్ధతీం చ భక్త్యా వవన్దే । తతశ్చ నిజం సాయమనుష్ఠానం పరిసమాప్య దోహావసానే సుఖాసీనాం తాం నన్దినీమ్ ఏవ పునః సేవితవాన్ ॥

తాత్పర్యమ్

శత్రువుల భుజములను ఛేదించినవాడైన (శత్రువులను నశింపజేసినవాడైన) దిలీపుడు గురువుకు, గురుపత్నికీ నమస్కరించి, సాయంసంధ్యావిధిని ముగించి, పాలు పితికిన తరువాత పడుకొని ఉన్న నందినీగోవును మరొకసారి సేవించాడు.