శ్లోకః
సేనాపరిచ్ఛదస్తస్య ద్వయమేవార్థసాధనమ్ ।
శాస్త్రేష్వకుణ్ఠితా బుద్ధిర్మౌర్వీ ధనుషి చాతతా ॥1.19॥
పదవిభాగః
సేనా-పరిచ్ఛదః తస్య ద్వయమ్ ఏవ అర్థ-సాధనమ్ । శాస్త్రేషు
అకుణ్ఠితా బుద్ధిః మౌర్వీ ధనుషి చ ఆతతా ॥
అన్వయః
తస్య సేనా పరిచ్ఛదః (ఆసీత్). శాస్త్రేషు అకుంఠితా
బుద్ధిః,
ధనుషి ఆతతా మౌర్వీ చ- (ఏతత్) ద్వయమ్ ఏవ అర్థసాధనమ్ (బభూవ) ॥1.19॥
వాచ్యపరివర్తనమ్
తస్య సేనా పరిచ్ఛదేన అభూయత శాస్త్రేషు అకుంఠితయా
బుద్ధ్యా ధనుషి ఆతతయా మౌర్వ్యా చ ద్వయేన ఏవ అర్థసాధనేన (అభూయత) ॥
సరలార్థః
నృపేణ ఛత్రచామరాదివత్ సైన్యమపి అవశ్యమేవ
రక్షణీయమితి సచతురంగిణీం సేనాం రక్షితవాన్. శత్రుపరాజయరాజ్యపాలనాదికం తు సంపూర్ణం
స్వేనైవ పరాక్రమేణ అకరోత్. (స్వయంసమర్థస్య దిలీపస్య క్వచిదపి కార్యే
అన్యపురుషస్యాపేక్షా నాసీదితి భావః.) ॥
తాత్పర్యమ్
(ఛత్రచామరములవలె) అతడి సైన్యము (కేవలము) లాంఛనప్రాయమే.
శాస్త్రములయందు స్థిరముగా ఉన్న అతని బుద్ధి, ఎక్కుపెట్టబడిన
అతడి వింటినారి – ఈ రెండే అతడికి (కావలసిన)
ప్రయోజనాలను సాధించిపెట్టేవి.
No comments:
Post a Comment