రఘువంశమ్-1.23

శ్లోకః

అనాకృష్టస్య విషయైర్విద్యానాం పారదృశ్వనః ।

తస్య ధర్మరతేరాసీద్వృద్ధత్వం జరసా వినా ॥1.23॥

పదవిభాగః

అనాకృష్టస్య విషయైః విద్యానాం పార-దృశ్వనః । తస్య ధర్మ-రతేః ఆసీద్ వృద్ధత్వం జరసా వినా ॥

అన్వయః

విషయైః అనాకృష్టస్య విద్యానాం పారదృశ్వనః ధర్మరతేః తస్య (దిలీపస్య) జరసా వినా వృద్ధత్వమ్ ఆసీత్ ॥1.23॥

వాచ్యపరివర్తనమ్

విషయైః అనాకృష్టస్య విద్యానాం పారదృశ్వనః ధర్మరతేః తస్య (రాజ్ఞః) జరసా వినా వృద్ధత్వేన అభూయత ॥

సరలార్థః

యూనోఽపి తస్య దిలీపస్య విషయవైరాగ్యే, వేదవేదాంగజ్ఞానే, ధర్మానుష్ఠానే చ బుద్ధేః అధికా పరిణతిః జాతా. యువావస్థాయామపి స చతుష్పదార్థేషు అధికతరాం చతురతాం లేభే ఇతి భావః ॥

తాత్పర్యమ్

ఇంద్రియ సుఖములచేత ఆకర్షితుడు కానటువంటి వాడూ, విద్యలయొక్క పారమును/ఎల్లలను చూసినటువంటి (సంపూర్ణ విద్యావంతుడైనటువంటి)వాడూ, ధర్మముయందు అనురక్తి కలిగి ఉన్నటువంటి వాడూ ఆయనకు ముసలితనం సోకకుండానే వృద్ధత్వం (పరిణతి) లభించింది.

దిలీపుడు వయస్సు రీత్యా యువకుడే కానీ వృద్ధులకు ఉండే మానసికపరిణతి అతడికి ఉండేది అని పిండితార్థము.