రఘువంశమ్-1.7

శ్లోకః

త్యాగాయ సమ్భృతార్థానాం సత్యాయ మితభాషిణామ్ ।

యశసే విజిగీషూణాం ప్రజాయై గృహమేధినామ్ ॥1.7॥

పదవిభాగః

త్యాగాయ సమ్భృత-అర్థానాం సత్యాయ మిత-భాషిణాం యశసే విజిగీషూణాం ప్రజాయై గృహ-మేధినామ్ ॥

అన్వయః

త్యాగాయ సమ్భృతార్థానాం సత్యాయ మితభాషిణాం యశసే విజిగీషూణాం ప్రజాయై గృహమేధినామ్… ॥1.7॥

సరలార్థః

యే సత్పాత్రేభ్యో దాతుమేవార్థ-సఞ్చయం కృతవన్తః తాదృశానామ్. బహుభాషణే అనృతమపి స్యాదితి హేతోర్మితమేవ భాషన్తే స్మ తాదృశానామ్. యే ధర్మవిజయేన పుణ్యయశోలాభాయ దిగ్విజయం కృతవన్తః తాదృశానామ్. యే సుతార్థమేవ స్త్రీపరిణయం కృతవన్తః తాదృశానామ్... క్రమేణోదాహరణాని– చతుర్థసర్గే షడశీతితమ శ్లోకః (86వది), ద్వాదశసర్గే సత్యాయ ప్రాణాంస్త్యజతా నృపదశరథేన సత్యస్య పరాకాష్ఠా దర్శితా. చతుర్థసర్గే త్రిచత్వారింశత్తమ శ్లోకః (43వది). ప్రథమసర్గే త్రిచత్వారింశత్తమ శ్లోకః (43వది) ॥

తాత్పర్యమ్

(లోభబుద్ధితో కాక) త్యాగము (దానం) చేసేందుకే ధనాన్ని కూడబెట్టినవారూ, (ఎక్కువగా మాట్లాడితే ఆ మాటల్లో అబద్ధాలు దొరలవచ్చునన్న జాగరూకతతో) సత్యం కోసమే మితంగా మాట్లాడేవారూ, (రాజ్యకాంక్షతో కాక) కీర్తి కోసమే (సమరాలలో) విజయాన్ని కోరుకున్నవారూ, (కామం కోసం కాక, పితౄణం తీర్చుకొనేందుకు) సంతానం కోసం గృహస్థులైనవారూ (అయిన రఘువంశీయులయొక్క…)