రఘువంశమ్-2.3

శ్లోకః

నివర్త్య రాజా దయితాం దయాలుస్తాం సౌరభేయీం సురభిర్యశోభిః ।

పయోధరీభూతచతుఃసముద్రాం జుగోప గోరూపధరామివోర్వీమ్ ॥2.3॥

పదవిభాగః

నివర్త్య రాజా దయితాం దయాలుః తాం సౌరభేయీం సురభిః యశోభిః । పయోధరీ-భూత-చతుః-సముద్రాం జుగోప గోరూప-ధరామ్ ఇవ ఉర్వీమ్ ॥

అన్వయః

యశోభిః సురభిః దయాలుః రాజా దయితాం నివర్త్య పయోధరీభూతచతుఃసముద్రాం గోరూపధరామ్ ఉర్వీమ్ ఇవ తాం సౌరభేయీం (నన్దినీం) జుగోప ॥2.3॥

వాచ్యపరివర్తనమ్

యశోభిః సురభిణా దయాలునా రాజ్ఞా దయితాం నివర్త్య పయోధరీభూతచతుఃసముద్రా గోరూపధరా ఉర్వీ ఇవ సా సౌరభేయీ జుగుపే ॥

సరలార్థః

పరమదయాలుః రాజా ప్రియతమాం సుదక్షిణాం సుదూరగమనాత్ నివర్తయామాస స్వయం చ తాం నందినీం సర్వభావేన గోప్తుమారేభే మన్యే నన్దినీరూపేణ ప్రాప్తాం చతుర్భిః స్తనైరివ చతుర్భిః జలధిభిః యుక్తాం సాక్షాత్ ధరాం దేవీమివ స జుగోప ॥

తాత్పర్యమ్

దయాళువూ, కీర్తిచేత మనస్సుకు ఇంపు కలిగించేవాడూ అయిన ఆ రాజు తన భార్యను (ఆశ్రమానికి) తిరిగి పంపి, నాలుగు సముద్రాలు నాలుగు పాల పొదుగులై ఆ భూదేవియే గోరూపధారిణి అయిందా అన్నట్లున్న ఆ సురభి తనయను (నందినిని) సంరక్షించాడు.