రఘువంశమ్-1.94

శ్లోకః

సత్యామపి తపఃసిద్ధౌ నియమాపేక్షయా మునిః ।

కల్పవిత్కల్పయామాస వన్యామేవాస్య సంవిధామ్ ॥1.94॥

పదవిభాగః

సత్యామ్ అపి తపః-సిద్ధౌ నియమ-అపేక్షయా మునిః । కల్పవిత్ కల్పయామాస వన్యామ్ ఏవ అస్య సంవిధామ్ ॥

అన్వయః

కల్పవిత్ మునిః తపఃసిద్ధౌ సత్యామ్ అపి నియమాపేక్షయా అస్య (నృపస్య) వన్యామ్ ఏవ సంవిధాం కల్పయామాస ॥1.94॥

వాచ్యపరివర్తనమ్

కల్పవిదా మునినా తపఃసిద్ధౌ సత్యామ్ అపి నియమాపేక్షయా అస్య వన్యా ఏవ సంవిధా కల్పయాచక్రే ॥

సరలార్థః

స్వతపఃప్రతాపాత్ రాజయోగ్యభోక్ష్యశయ్యాదివిధానసామర్థ్యే సతి అపి వ్రతప్రయోగాభిజ్ఞః వశిష్ఠః తదా ప్రభృతి దిలీపస్య వ్రతపాలనానురోధాదేవ తదర్థే వన్యకన్దమూలఫలాదిభోజనం దర్భశయ్యాం చ సమ్పాదయామాస ॥

తాత్పర్యమ్

(దిలీపుడు చేయవలసిన) వ్రతవిధానమును తెలిసినట్టి ఆ ముని (రాజోచితమైన సౌకర్యాలను సమకూర్చగల) తపశ్శక్తిని కలిగి ఉన్నప్పటికీ ఆ వ్రతనియమాల ప్రకారం వన్యపదార్థాలనే (తినేందుకు పళ్ళు, దుంపలు, పడుకునేందుకు దర్భశయ్య వగైరా) ఏర్పాటు చేసాడు.