రఘువంశమ్-1.75

శ్లోకః

పురా శక్రముపస్థాయ తవోర్వీం ప్రతి యాస్యతః ।

ఆసీత్కల్పతరుచ్ఛాయామాశ్రితా సురభిః పథి ॥1.75॥

పదవిభాగః

పురా శక్రమ్ ఉపస్థాయ తవ ఉర్వీం ప్రతి యాస్యతః । ఆసీత్ కల్పతరు-చ్ఛాయామ్ ఆశ్రితా సురభిః పథి ॥

అన్వయః

పురా శక్రమ్ ఉపస్థాయ ఉర్వీం ప్రతి యాస్యతః తవ పథి సురభిః (కామధేనుః) కల్ప-తరుః-ఛాయామ్ ఆశ్రితా (సతీ) ఆసీత్ ॥1.75॥

వాచ్యపరివర్తనమ్

పురా శక్రమ్ ఉపస్థాయ ఉర్వీం ప్రతి యాస్యతః తవ పథి సురభ్యా కల్పతరుచ్ఛాయామ్ ఆశ్రితయా (సత్యా) అభూయత ॥

సరలార్థః

హే నృప, పూర్వం త్వమేకదా ఇన్ద్రలోకం గత్వా భగవన్తం వజ్రపాణిం సముపాస్య యదా నరలోకం ప్రత్యాగమనాయ ప్రవృత్తః తదా తే మార్గే సురభిః నామ కామధేనుః పారిజాతకచ్ఛాయాయాం స్థితా ఆసీత్ ఇతి సరలార్థః ॥

తాత్పర్యమ్

(వశిష్ఠుడు ఇలా చెబుతున్నాడు) “(ఓ రాజా), పూర్వము ఇంద్రుడిని సేవించి భూలోకానికి తిరిగివస్తున్న నీ మార్గంలో కల్పవృక్షపు నీడలో కామధేనువు ఉండియున్నది.”