రఘువంశమ్-1.80

శ్లోకః

హవిషే దీర్ఘసత్రస్య సా చేదానీం ప్రచేతసః ।

భుజఙ్గపిహితద్వారం పాతాలమధితిష్ఠతి ॥1.80॥

పదవిభాగః

హవిషే దీర్ఘ-సత్రస్య సా చ ఇదానీం ప్రచేతసః । భుజఙ్గ-పిహిత-ద్వారం పాతాలమ్ అధితిష్ఠతి ॥

అన్వయః

సా చ (కామధేనుః) ఇదానీం దీర్ఘసత్రస్య ప్రచేతసః హవిషే భుజఙ్గపిహితద్వారం పాతాలమ్ అధితిష్ఠతి ॥1.80॥

వాచ్యపరివర్తనమ్

తయా చ ఇదానీం దీర్ఘసత్రస్య ప్రచేతసః హవిషే భుజఙ్గపిహితద్వారం పాతాలమ్ ఆధిష్ఠీయతే ॥

సరలార్థః

యాదసాం పతిః వరుణః పాతాలే మహాసత్రమ్ ఆరబ్ధవాన్. తస్య ఆహుతిసాధనం హవిరాదికం దాతుం స ధేనుః అస్మిన్సమయే పాతాలలోకే వసతి. దుర్జయాశ్చ సర్పాః నిరన్తరం పాతాలద్వారం పాలయన్తి ॥

తాత్పర్యమ్

(వశిష్ఠుడు, దిలీపుడితో) “(ఇప్పుడు) ఆ కామధేనువు, వరుణుడు చేస్తున్న దీర్ఘకాలికమైన యాగానికి అవసరమైన హవిస్సు మొదలైనవి సమకూర్చేందుకు, భుజంగములచేత కాపాడబడుతున్న ద్వారము గల పాతాళలోకములో ఉన్నది.”