రఘువంశమ్-1.51

శ్లోకః

సేకాన్తే మునికన్యాభిః తత్క్షణోజ్ఝితవృక్షకమ్ ।

విశ్వాసాయ విహఙ్గానామాలవాలామ్బుపాయినామ్ ॥1.51॥

పదవిభాగః

సేకాన్తే ముని-కన్యాభిః తత్క్షణ-ఉజ్ఝిత-వృక్షకమ్ । విశ్వాసాయ విహఙ్గానామ్ ఆలవాల-అమ్బు-పాయినామ్ ॥

అన్వయః

(పునః కింభూతం ఆశ్రమం?) ఆలవాలామ్బుపాయినాం విహఙ్గానాం విశ్వాసాయ మునికన్యాభిః సేకాన్తే తత్క్షణోజ్ఝిత-వృక్షకమ్ (ప్రాపత్) ॥1.51॥

వాచ్యపరివర్తనమ్

ఆలవాలామ్బుపాయినాం విహఙ్గానాం విశ్వాసాయ మునికన్యాభిః సేకాన్తే తత్క్షణోజ్ఝితవృక్షకః (ఆశ్రమః, ప్రాపి) ॥

సరలార్థః

పక్షిణో విశ్వస్తచిత్తేన ఆగత్య జలావాపదేశస్థితం జలం పాస్యన్తి ఇతి హేతోః మునికన్యకాః, జలసేకాన్తే బాలవృక్షేభ్యః అపసరన్తి స్మ తేషాం నిర్భయజలపానాయ ॥

తాత్పర్యమ్

(మొక్కలకు) నీళ్ళుపోయడం పూర్తయిన వెంటనే, ఆ పాదులలో నిలచిన నీటిని తాగడానికి వచ్చే పక్షులకు (ఆ చుట్టుపక్కల్లో తమకి హాని చేసే మనుషులెవ్వరూ లేరన్న) నమ్మకం కలిగించేందుకు మునికన్యలు ఆ మొక్కలనుంచి దూరంగా జరుగుతున్నారు. (అటువంటి ఆశ్రమానికి చేరుకున్నాడు, పత్నీసమేతుడైన దిలీపుడు).