రఘువంశమ్-1.71

శ్లోకః

అసహ్యపీడం భగవన్నృణమన్త్యమవేహి మే ।

అరున్తుదమివాలానామనిర్వాణస్య దన్తినః ॥1.71॥

పదవిభాగః

అసహ్య-పీడం భగవన్ ఋణమ్ అన్త్యమ్ అవేహి మే । అరున్తుదమ్ ఇవ ఆలానామ్ అనిర్వాణస్య దన్తినః ॥

అన్వయః

భగవన్, అనిర్వాణస్య దన్తినః అరున్తుదం ఆలానామ్ ఇవ మే (మమ) అసహ్యపీడమ్ అన్త్యమ్ ఋణమ్ అవేహి ॥1.71॥

వాచ్యపరివర్తనమ్

హే భగవన్, అనిర్వాణస్య దన్తినః అరున్తుదమ్ ఇవ మే అసహ్యపీడం అన్త్యమ్ ఋణం (త్వయా) అవేయతాం ॥

సరలార్థః

యథా తోయస్నానాభావాత్ అత్యన్తః దుఃఖితః హస్తీ నిజాలానాం దుస్సహమర్మపీడాకరం జానాతి, తథా, హే బ్రహ్మన్, అహమపి అపుత్రతా కష్టే అసహ్యమర్మదుఃఖకరం మన్యే ॥

తాత్పర్యమ్

(దిలీపుడి వగపు) “ఓ దేవా, స్నానము చేయకుండా ఉన్న ఏనుగును (దానిని కట్టి ఉంచిన) కట్టుగొయ్య కలిగించే రాపిడి బాధించినట్లు, (నిస్సంతువునైన) నన్ను దేవ, ఋషి,పితృ ఋణాలలో చివరిదైన పితౄణము భరించలేనంతగా బాధిస్తున్నది అని తెలిసికొనుము.”