రఘువంశమ్-1.67

శ్లోకః

మత్పరం దుర్లభం మత్వా నూనమావర్జితం మయా ।

పయః పూర్వైః స్వనిఃశ్వాసైః కవోష్ణముపభుజ్యతే ॥1.67॥

పదవిభాగః

మత్పరం దుర్లభం మత్వా నూనమ్ ఆవర్జితం మయా । పయః పూర్వైః స్వ-నిఃశ్వాసైః కవోష్ణమ్ ఉపభుజ్యతే ॥

అన్వయః

నూనం మత్పరం దుర్లభం మత్వా పూర్వైః మయా ఆవర్జితం పయః స్వనిఃశ్వాసైః కవోష్ణమ్ ఉపభుజ్యతే ॥1.67॥

వాచ్యపరివర్తనమ్

నూనం మత్పరం దుర్లభం మత్వా మయా ఆవర్జితం పయః పూర్వే స్వనిఃశ్వాసైః కవోష్ణముపభుఞ్జతే ॥

సరలార్థః

దిలీపః మరిష్యతి తదా కః పునః అస్మభ్యం జలం ప్రదాస్యతీతి జ్ఞాత్వా పితరః మద్దత్తం శీతలమపి తర్పణజలం దుఃఖనిఃశ్వాసైః కవోష్ణమేవ పిబన్తి । అహో మే హతభాగ్యస్య కిమతఃపరం శోచనీయమస్తి ॥

తాత్పర్యమ్

(దిలీపవిలాపం, ఇంకా) “(నేను శ్రాద్ధకర్మలో భాగంగా తర్పణం వదిలినప్పుడు) నా పూర్వీకులు నా తరువాత (ఆ తర్పణజలం) లభించబోదు అన్న చింతతో నిట్టూర్పులు విడుస్తూ ఉన్నారు. ఆ నిట్టూర్పుల కారణంగా చల్లని తర్పణజలం వెచ్చబడింది. దానినే వారు స్వీకరిస్తున్నారు.”