శ్లోకః
పురుషాయుషజీవన్యో నిరాతఙ్కా నిరీతయః ।
యన్మదీయాః ప్రజాస్తస్య హేతుస్త్వద్బ్రహ్మవర్చసమ్ ॥1.63॥
పదవిభాగః
పురుష-ఆయుష-జీవన్యః నిరాతఙ్కా నిరీతయః । యన్మదీయాః
ప్రజాః తస్య హేతుః త్వద్-బ్రహ్మ-వర్చసమ్ ॥
అన్వయః
యత్ పురుషాయుషజీవిన్యః నిరాతఙ్కాః నిరీతయః మదీయాః
ప్రజాః (సన్తి) తస్య హేతుః త్వద్బ్రహ్మ-వర్చసమ్ (అస్తి) ॥1.63॥
వాచ్యపరివర్తనమ్
యత్ పురుషాయుషజీవనభిః నిరాతంకాభిః నిరీతిభిః
మదీయాభిః ప్రజాభిః (భూయతే) తస్య హేతునా త్వద్బ్రహ్మవర్చసేన (భూయతే) ॥
సరలార్థః
తవైవ తపోనుష్ఠానేన మే సర్వాః ప్రజాః
అకాలమృత్యురహితాః నిర్విఘ్నాః భయరహితాశ్చ సుఖేన తిష్ఠన్తి ఇతి సరలార్థః. తవ
ప్రసాదాత్ దైవో మానుషకృతో వా ఉపద్రవో న కిమపి మాం బాధేత ఇతి భావః ॥
తాత్పర్యమ్
(దిలీపుడు వశిష్ఠుడితో ఇంకా ఇలా అంటున్నాడు) “మీ బ్రహ్మవర్చస్సు (తపస్సు) కారణంగానే నా ప్రజలు నూరేళ్ళ
నిండుజీవితాన్ని భయరహితులై, ఈతిబాధలు లేకుండా జీవిస్తున్నారు.”
(ఆం.ప్ర.సాహిత్య అకాడమీ ముద్రణ నుంచి అదనపు వివరణ -
ఈతిబాధలు: అతివృష్టి, అనావృష్టి, శలభములు, మూషికములు, చిలుకలు, ఒకరికొకరు దగ్గరగానున్న రాజులు)
No comments:
Post a Comment