రఘువంశమ్-2.8

శ్లోకః

లతాప్రతానోద్గ్రథితైః స కేశైరధిజ్యధన్వా విచచార దావమ్ ।

రక్షాపదేశాన్మునిహోమధేనోర్వన్యాన్వినేష్యన్నివ దుష్టసత్త్వాన్ ॥2.8॥

పదవిభాగః

లతా-ప్రతాన-ఉద్గ్రథితైః సః కేశైః-అధిజ్య-ధన్వా విచచార దావమ్ । రక్షా-అపదేశాత్ ముని-హోమ-ధేనోః వన్యాన్ వినేష్యన్ ఇవ దుష్టసత్త్వాన్ ॥

అన్వయః

లతాప్రతానోద్గ్రథితైః కేశైః (ఉపలక్షితః) అధిజ్యధన్వా సః (దిలీపః) మునిహోమధేనోః రక్షాపదేశాత్ వన్యాన్ దుష్టసత్త్వాన్ వినేష్యన్నివ దావం విచచార ॥2.8॥

వాచ్యపరివర్తనమ్

లతాప్రతానోద్గ్రథితైః కేశైః (ఉపలక్షితేన) అధిజ్యధన్వనా తేన (దిలీపేన). మునిహోమధేనోః రక్షాపదేశాత్ వన్యాన్ దుష్టసత్త్వాన్ వినేష్యతా ఇవ, దావః విచేరే ॥

సరలార్థః

స దిలీపః లమ్బాయమానం స్వకేశకలాపం వల్లరీతన్తుభిః ఉన్నమయ్య బద్ధ్వా చాపే జ్యాం ఆరోప్య తాం హోమధేనుం రరక్ష. అత్రోత్ప్రేక్షతే మన్యే ఖలాన్తకః అసౌ దిలీపః ధేనురక్షణవ్యాజేన ఆగత్య తత్ర వనే సింహాదీన్ దుష్టజంతూన్ వినాశితుం తథా సజ్జీభూతో విచచార ॥

తాత్పర్యమ్

అతడు లతల నులితీగల (tendrils) చేత జుట్టును ఎగగట్టుకొన్నవాడై, విల్లునెక్కుపెట్టి - మునియొక్క హోమధేనువును రక్షించే నెపముతో - అడవిలోని క్రూరజంతువులను నశింపజేసే వాడివలె అడవిలో తిరుగుతున్నాడు.